W rozmowach z liderami bardzo często pojawia się to samo pytanie, choć za każdym razem ubrane w inne słowa: “jak rozmawiać z zespołem, żeby było lepiej, żeby ludzie lepiej performowali?”. Żeby nie było konfliktu. Żeby ludzie słuchali. Żeby atmosfera się nie psuła. Żeby nie wybuchło.
To pytanie wydaje się dotyczyć komunikacji, ale niemal zawsze prowadzi w inne miejsce. Nie do języka. Nie do technik. Nie do tego, co powiedzieć. Tylko do tego, w jakim stanie psychicznym i emocjonalnym jest lider, zanim w ogóle otworzy usta.
Bo komunikacja nie zaczyna się w momencie, kiedy padają słowa. Zaczyna się dużo wcześniej - w napięciu, które lider nosi w ciele. W lęku, którego nie nazywa. W złości, którą próbuje kontrolować. W bezradności przykrytej profesjonalnym tonem. W potrzebie kontroli albo w wycofaniu, które ma chronić przed kolejnym przeciążeniem.
Zespół bardzo rzadko reaguje wyłącznie na treść komunikatu. Znacznie częściej reaguje na stan emocjonalny osoby, która ten komunikat przekazuje. Nawet jeśli wszystko brzmi poprawnie, logicznie i „książkowo”, to napięcie i tak jest wyczuwalne. A napięcie rodzi napięcie.
Lider w napięciu
W przeprowadzonym przeze mnie w 2025 roku badaniu “Koszty Relacji” jednym z najczęściej deklarowanych doświadczeń w pracy było chroniczne napięcie. Obok niego pojawiały się trudności w podejmowaniu decyzji, problemy ze snem, objawy psychosomatyczne, poczucie bycia „niewystarczającym”. To nie są abstrakcyjne pojęcia z obszaru wellbeingu. To realne stany, które wpływają na sposób myślenia, reagowania i komunikowania się liderów a w konsekwencji całych organizacji.
Lider, który funkcjonuje w stanie permanentnego pobudzenia, nie komunikuje się w pełnym sensie tego słowa. On reaguje. A reakcja to nie to samo co świadoma decyzja. Reakcja jest szybka, obronna, często podszyta lękiem albo złością. Decyzja wymaga regulacji, zatrzymania, odzyskania dostępu do myślenia i kontaktu ze sobą.
W praktyce bardzo często widać, że to nie brak kompetencji biznesowych jest problemem, tylko brak umiejętności regulowania własnych emocji. Liderzy podejmują decyzje wbrew sobie, odkładają trudne rozmowy, zmieniają strategię pod wpływem relacji, trzymają w firmie ludzi, którzy generują napięcie. Nie dlatego, że nie widzą konsekwencji, ale dlatego, że nie mają zasobów, żeby je unieść.
Badanie pokazuje, że ponad połowa respondentów przyznała, że zdarzało im się podejmować decyzje wbrew sobie z powodu relacji: z lęku, poczucia winy, lojalności, obawy przed konfliktem. To nie jest kwestia charakteru. To efekt braku regulacji.
Dlatego mówię wprost: w komunikacji uzyskujesz efekt wprost proporcjonalny do Twojej kondycji emocjonalnej. Można znać wszystkie modele feedbacku, asertywności czy komunikacji bez przemocy - i jednocześnie nie być w stanie z nich korzystać, jeśli układ nerwowy działa w trybie zagrożenia. I właśnie tu zaczyna się praca, która jest mniej widowiskowa, ale fundamentalna.
Czasem zaczyna się od bardzo prostego pytania, które warto zadać sobie zanim wejdziemy w rozmowę z zespołem: „W jakim stanie ja teraz jestem?”. Nie: co mam powiedzieć. Tylko: czy ja w ogóle mam dziś dostęp do siebie.
Jeśli ciało jest napięte, oddech płytki, myśli przyspieszone, a w głowie krąży jedno zdanie: „muszę to załatwić” - to sygnał, że rozmowa prawdopodobnie będzie reakcją, a nie dialogiem. Wtedy czasem lepszą decyzją jest odroczenie komunikatu, a nie jego „ładniejsze opakowanie”.
Innym prostym, ale bardzo skutecznym narzędziem jest oddzielenie faktów od emocji - najpierw dla siebie. Zanim lider zacznie mówić do zespołu, warto sprawdzić, co jest faktem,
a co moją interpretacją wynikającą z napięcia, zmęczenia albo wcześniejszych doświadczeń. To jedno rozróżnienie potrafi diametralnie zmienić ton komunikacji.
Często pracuję też z liderami na poziomie zgody na niewygodę. Bo regulacja emocjonalna nie polega na tym, że „nic nie czuję”. Polega na tym, że jestem w stanie wytrzymać własne emocje bez przerzucania ich na innych. Bez sarkazmu, bez pasywnej agresji, bez ciszy, która staje się formą kary. Bo jeśli siebie nadużywasz, to potem oczekujesz tego samego od innych i milczysz, oczekując, że inni się domyślą. A to jest forma przemocy - najpierw względem siebie, bo lider nadużył siebie samego, potem innych.
Dlatego rozróżnianie emocji od faktów robi zmianę. Bo to właśnie w tej umiejętności mieści się odpowiedzialność przywódcza, o której rzadko mówi się wprost.
Lider przeciążony
W organizacjach widać dziś wyraźnie, że potrzebne jest coś więcej niż kolejne szkolenie z komunikacji. W badaniu respondenci jasno wskazywali potrzebę superwizji, wsparcia dla liderów, mentoringu relacyjnego i psychoedukacji. Nie dlatego, że to modne hasła, ale dlatego, że liderzy są przeciążeni emocjonalnie i często bardzo samotni w swojej roli.
Jeśli lider nie ma przestrzeni, żeby zadbać o własną regulację, napięcie zaczyna rozlewać się po całym systemie. W kulturze pracy. W relacjach. W decyzjach. W wynikach. Koszty nie zawsze są od razu widoczne w Excelu, ale prędzej czy później pojawiają się bardzo konkretnie. Pojawiać się mogą od tygodni, miesięcy a nawet lat, ale brak kontaktu z własnymi emocjami potrafi odsuwać moment podjęcia decyzji o zmianie i jednak zajęciu się najpierw sobą. Tym bardziej, że stres odczuwany w pracy ma nierzadko związek z relacjami w życiu prywatnym.
Dobre efekty w komunikacji, a konkretnie poczucie zrozumienia i praca na rzecz wspólnego celu zaczynają się wcześniej, niż większość z nas myśli. Zaczynają się w zdolności lidera do regulowania siebie, zanim zacznie prób regulowania innych. W gotowości do przyjrzenia się własnym emocjom, zamiast je tłumić lub maskować. W nierzadko trudnej, ale niezwykle satysfakcjonującej pracy nad samoświadomością.
Dopiero wtedy słowa mają znaczenie.I dopiero wtedy komunikacja przestaje być źródłem napięcia, a zaczyna być realnym narzędziem budowania relacji i odpowiedzialnego przywództwa.
Jeśli ten tekst rezonuje, być może to dobry moment, by zadać sobie pytanie nie o kolejne narzędzia komunikacyjne, ale o własną kondycję w roli lidera. O to, jakie relacje są wzmacniające, a które drenujące i dlaczego.
Właśnie temu poświęcona była konferencja “Relacje, które kosztują” oraz towarzyszące jej rozmowy, wystąpienia i spotkania dla liderów, którzy chcą odzyskać klarowność, spokój decyzyjny i odpowiedzialne przywództwo - bez mitów i uproszczeń. Bo czasem nie chodzi o zmianę w firmie, ale o zmianę w samopoczuciu lidera.H
Chcesz wykonać pierwszy krok? Wejdź na stronę www.kosztyrelacji.pl.
