Ponad połowa pracujących Polaków postrzega sztuczną inteligencję jako wsparcie, a tylko 24 proc. obawia się jej wpływu na zatrudnienie. Jednocześnie zaledwie 14 proc. uważa, że umiejętność korzystania z AI będzie miała istotne znaczenie dla ich pozycji zawodowej. Najnowsze badanie Experience Institute i Praca.pl pokazuje, że największym wyzwaniem może nie być dziś strach przed AI, lecz niedostrzeganie skali zmian, które już zachodzą.
Na pierwszy rzut oka mogłoby się wydawać, że polski rynek pracy oswoił już sztuczną inteligencję. Jednak zestawienie tych wyników z innymi danymi z raportu prowadzi do znacznie ciekawszego pytania: czy spokój pracowników rzeczywiście wynika z rosnącej świadomości, czy raczej z niedostrzegania skali zmian, które już zachodzą?
Im bliżej AI, tym mniej strachu
Analiza wyników przeprowadzonego badania pokazuje interesującą zależność. Najbardziej pozytywnie do AI podchodzą osoby, które korzystają z niej najczęściej i mają największy wpływ na sposób jej wdrażania w organizacjach. Wśród przedstawicieli consultingu aż 80 proc. postrzega AI bardziej jako wsparcie niż zagrożenie, w FMCG 70 proc., a wśród kadry zarządzającej wyższego szczebla 65 proc. Znacznie więcej obaw deklarują natomiast pracownicy fizyczni oraz osoby na stanowiskach asystenckich.
To sugeruje, że źródłem lęku nie jest sama technologia, lecz brak doświadczeń z jej praktycznym wykorzystaniem. Tam, gdzie AI staje się codziennym narzędziem pracy, przestaje być postrzegana jako abstrakcyjne zagrożenie. Jednocześnie trudno uznać ten obraz za jednoznacznie optymistyczny.
Największy paradoks raportu
Z jednej strony pracownicy deklarują coraz większą otwartość na AI. Z drugiej, tylko 14 proc. badanych uważa, że bez umiejętności korzystania z AI ich pozycja zawodowa byłaby słabsza. Jeśli ponad połowa pracowników dostrzega w AI wsparcie, a niemal połowa wykorzystuje ją już w codziennej pracy, dlaczego zdecydowana większość nie uważa tej kompetencji za istotną dla swojej przyszłości zawodowej?
Możliwe są co najmniej dwa wyjaśnienia. Pierwsze zakłada, że pracownicy traktują AI jako kolejne narzędzie, podobne do wyszukiwarki internetowej czy pakietu biurowego. Przydaje się, ułatwia wykonywanie zadań, ale nie zmienia fundamentalnie wartości pracownika na rynku. Drugie jest znacznie bardziej niepokojące: być może wielu z nas po prostu nie dostrzega jeszcze tempa zachodzących zmian i nie zdaje sobie sprawy z tego, jak szybko umiejętność efektywnej współpracy z AI może stać się jedną z podstawowych kompetencji zawodowych.
Historia pokazuje, że największe zmiany na rynku pracy rzadko zachodzą z dnia na dzień. Znacznie częściej przebiegają niemal niezauważenie, do momentu, w którym nowe kompetencje stają się standardem, a osoby, które ich nie rozwinęły, zaczynają tracić konkurencyjność.
W przypadku sztucznej inteligencji ten proces już trwa
Badanie Experience Institute i Praca.pl pokazuje, że AI coraz częściej staje się elementem codziennej pracy. Pracownicy wykorzystują ją przede wszystkim do pisania i redagowania dokumentów, rozwiązywania problemów technicznych, analizowania danych czy generowania pomysłów. Dla 46 proc. badanych AI pomaga lepiej organizować pracę i oszczędzać czas, a 39 proc. deklaruje, że realnie podnosi jakość efektów ich pracy.
To oznacza, że sztuczna inteligencja nie jest już ciekawostką technologiczną. Dla wielu osób stała się narzędziem zwiększającym efektywność. Jednocześnie większość pracowników wciąż nie postrzega umiejętności korzystania z AI jako kompetencji, od której będzie zależeć ich przyszłość zawodowa. To właśnie ten rozdźwięk wydaje się dziś jednym z największych wyzwań zarówno dla pracowników, jak i pracodawców.
Spokój nie zawsze oznacza gotowość
Brak obaw może być oznaką dojrzałości. Może jednak oznaczać również brak świadomości nadchodzących zmian. Dzisiejsze organizacje coraz częściej nie pytają już, czy wdrażać AI, ale jak robić to odpowiedzialnie i skutecznie. W wielu branżach korzystanie z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji staje się naturalnym elementem codziennych obowiązków, a przewagę zaczynają budować nie same technologie, lecz sposób, w jaki ludzie potrafią je wykorzystywać.
Dlatego kluczowym wyzwaniem nie jest przekonanie pracowników do AI. Coraz częściej większym problemem staje się rozwijanie kompetencji, które pozwolą korzystać z niej świadomie, krytycznie i odpowiedzialnie.
To zadanie dla liderów
Raport "Powered by AI: nowa era pracy, kompetencji i produktywności" pokazuje, że poziom wykorzystania AI oraz nastawienie do niej różnią się pomiędzy branżami, stanowiskami i grupami pracowników. Oznacza to, że organizacje nie mogą zakładać, iż adaptacja nowych technologii nastąpi samoistnie.
Potrzebne są działania obejmujące nie tylko szkolenia z obsługi narzędzi, ale również rozwijanie umiejętności krytycznej oceny odpowiedzi generowanych przez AI, rozumienia ograniczeń modeli językowych czy świadomego zarządzania bezpieczeństwem danych. To szczególnie ważne w sytuacji, gdy technologia rozwija się szybciej niż kompetencje organizacji.
AI nie zastąpi ludzi. Zmieni jednak oczekiwania wobec nich
Dyskusja o sztucznej inteligencji bardzo często sprowadza się do pytania, które zawody znikną. Wyniki badania Experience Institute i Praca.pl sugerują jednak, że ważniejsze może być inne pytanie: czy pracownicy i organizacje zdążą przygotować się na zmianę sposobu wykonywania pracy? Bo przyszłość rynku pracy prawdopodobnie nie będzie należała ani do tych, którzy AI bezrefleksyjnie ufają, ani do tych, którzy ją odrzucają. Największą przewagę zyskają osoby, które nauczą się świadomie wykorzystywać jej możliwości, rozumiejąc jednocześnie jej ograniczenia. I to właśnie budowanie tej świadomości wydaje się dziś jednym z najważniejszych zadań zarówno dla organizacji, jak i dla systemu edukacji.H
Raport można pobrać na stronie https://expinstitute.pl/raport.
